SỬ DỤNG BỘ PHÁP ĐIỂN TRONG CÔNG TÁC THANH TRA

          Ngày 16/4/2012, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh pháp điển hệ thống quy phạm pháp luật, tạo cơ sở pháp lý nền tảng cho công tác xây dựng Bộ pháp điển của Nhà nước. Hiện nay, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Pháp lệnh pháp điển hệ thống quy phạm pháp luật về cơ bản đã đầy đủ và pháp điển đang được xây dựng. Tuy nhiên trên thực tế hiện nay, hiểu biết của số đông nhân dân, cán bộ, nhà đầu tư…kể cả cán bộ hoạt động trong ngành pháp luật về pháp điển còn hạn chế, thậm chí chưa biết đến khái niệm về pháp điển.

Bài viết sau được tổng hợp từ nhiều nguồn, giới thiệu một số vấn đề cơ bản về pháp điển và vài  tác dụng của pháp điển trong công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

1. Pháp điểnvà pháp điển hoálà gì?(Theo Cổng thông tin pháp điển)

Pháp điển được hiểu là bộ luật, hàm chứa trong đó hệ thống các quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành để điều chỉnh các quan hệ cụ thể.

Pháp điển hoá là hình thức hệ thống hoá pháp luật trong đó, cơ quan nhà nước có thẩm quyền tập hợp, sắp xếp các quy phạm pháp luật, các chế định luật, các văn bản quy phạm pháp luật trong ngành luật theo trình tự nhất định, loại bỏ những mâu thuẫn chồng chéo, các quy định lỗi thời và bổ sung những quy định mới.

Quy trình này thực chất là việc sắp xếp các quy phạm đang có hiệu lực theo ba tiêu chí: 1) Tập hợp các luật gốc với các quy định sửa đổi, bổ sung được thông qua, trên cơ sở xem xét loại bỏ hoặc thêm vào các từ ngữ được thay đổi từ sự sửa đổi, bổ sung đó; 2) Xếp lại với nhau tất cả các luật về cùng một chủ đề; 3) Loại bỏ các quy định đã hết hiệu lực, bị bãi bỏ, thay thế.

Hình thức pháp điển

 Về cơ bản có thể chia thành hai hình thức pháp điển chính, đó là: Pháp điển về mặt nội dung và pháp điển về mặt hình thức.

Pháp điển về mặt nội dung (pháp điển lập pháp, pháp điển truyền thống, pháp điển có tạo ra quy phạm mới v.v….) là việc xây dựng, soạn thảo một văn bản pháp luật mới trên cơ sở rà soát, hệ thống hoá, tập hợp các quy định ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật hiện hành vào văn bản đó với sự sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn. Việc xây dựng các Bộ luật của nước ta như Bộ luật hình sự, Bộ luật dân sự; Bộ luật lao động…. được thực hiện theo hình thức pháp điển này. Cách thức pháp điển này giống như hoạt động lập pháp thông thường.

Pháp điển hình thức (còn được gọi là pháp điển không làm thay đổi nội dung văn bản) là cách thức tập hợp, sắp xếp các quy phạm pháp luật đang có hiệu lực pháp luật tại nhiều văn bản khác nhau thành các bộ luật theo từng chủ đề, với bố cục logic, phù hợp, có thể kèm theo những sửa đổi, điều chỉnh cần thiết nhằm làm cho các quy định này phù hợp với nhau.

Pháp điển của Việt Nam, theo quy định tại Điều 2 Pháp lệnh pháp điển là pháp điển về hình thức, theo đó cơ quan có thẩm quyền tập hợp, sắp xếp đầy đủ các quy phạm pháp luật từ cấp Thông tư trở lên đang còn hiệu lực vào Bộ pháp điển theo trật tự hợp lý và thường xuyên, kịp thời cập nhật quy phạm pháp luật mới vào Bộ pháp điển hoặc loại bỏ quy phạm pháp luật hết hiệu lực khỏi Bộ pháp điển mà chưa đặt ra việc sửa đổi, bổ sung các quy phạm pháp luật thay thế hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.

Tại sao cần phải cópháp điển? Những lợi íchpháp điển mang lại

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam thực tế còn tản mạn và rất khó khăn cho công tác tra cứu và áp dụng, thậm chí rất khó biết được quy phạm pháp luật đó còn có hiệu lực hay không. Việc thường xuyên sửa đổi các quy phạm pháp luật còn làm cho các quy phạm pháp luật đơn lẻ rất khó áp dụng và tra cứu. Chưa kể đến những mâu thuẫn, chồng chéo giữa các quy phạm...

        Lợi ích rõ ràng của pháp điển hoá chính là giúp khắc phục hạn chế này. Việc đưa tất cả các quy phạm có liên quan vao một chủ đề của bộ pháp điển sẽ tăng cường tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Mọi điểm mâu thuẫn, chồng chéo và cả những kẽ hở của pháp luật cũng sớm được xác định, giảm bớt và loại bỏ một cách liên tục.

        Bên cạnh đó, việc cập nhật bộ pháp điển sẽ giúp cho công tác xây dựng pháp luật trở nên dễ dàng hơn. Bởi vì không còn cần phải sửa đổi ban hành nhiều quy định riêng rẽ trong các bộ luật mà chỉ cần bổ sung, huỷ bỏ hoặc sửa đổi các điều khoản riêng biệt của một bộ pháp điển hoá.

        Đặc biệt, bằng cách sắp xếp các quy định của pháp luật theo chủ đề, từ người dân cho đến những người làm công tác pháp luật cho đến cán bộ chính phủ sẽ thuận lợi hơn rất nhiều trong việc tra cứu, tìm kiếm và áp dụng các quy định của pháp luật. Tính minh bạch hoá của hệ thống pháp luật được đảm bảo một cách rõ ràng.

        Những lợi ích từ việc thực hiện pháp điển hệ thống quy phạm pháp luật sẽ mang đến một hệ thống pháp luật rõ ràng minh bạch, thuận tiện khi áp dụng. Đồng thời sau khi xây dựng xong một bộ pháp điển thống nhất, việc thường xuyên, liên tục cập nhất vào hệ thống sẽ giúp cho bộ pháp điển có giá trị cao, người dân ngày càng tin tưởng và hệ thống pháp luật và dễ dàng hơn trong việc tuân thủ cũng như thực hiện pháp luật.

Tính pháp lý của Bộ pháp điển

Quá trình pháp điển hóa chỉ nhằm mục đích tạo nên sự hài hòa giữa các quy định, đảm bảo trật tự của bộ pháp điển, không tạo ra những chính sách pháp luật mới và các quy định pháp luật đang có vẫn hiệu lực. Do đó bộ pháp điển sẽ được thông qua nhanh chóng, không mất thời gian cho việc thảo luận, tranh cãi về chính sách. Việc được cơ quan lập pháp thông qua chỉ mang ý nghĩa xác nhận giá trị pháp lý thi hành của bộ pháp điển, ghi nhận bộ pháp điển bao gồm những quy định hiện hành, có hiệu lực trong lĩnh vực được xác định của bộ pháp điển.Có thể so sánh hoạt động làm luật như việc sản xuất ra các sản phẩm còn hoạt động pháp điển hóa là việc đóng gói, sắp xếp, trưng bày sản phẩm, hàng hóa sao cho tiện lợi cho việc tiêu dùng.

Những tranh luận về xây dựng pháp điển Việt Nam

Quá trình xây dựng pháp điển cơ bản được sự đồng thuận của Chính phủ, Quốc hội và các cơ quan quản lý. Tuy nhiên còn nhiều vấn đề còn có ý kiến khác nhau như sau:

Nếu chỉ dừng ở mức độ pháp điển hình thức để tra cứu thì nên chăng chỉ coi đây là đề tài cấp nhà nước và giao cho Thư viện quốc gia hoặc trường Đại học Luật để làm đề tài nghiên cứu. Việc Ủy ban Thường vụ có pháp lệnh rồi lại thành lập Ủy ban quốc gia là quá lãng phí.

Bộ pháp điển không có giá trị sử dụng vì tất cả đều phải có văn bản gốc. 

Tính pháp lý của Bộ pháp điển không khác gì thư viện khoa học lưu trữ. Việc cập nhật như thế nào ? nếu mỗi năm sản xuất một tập thì bao nhiêu tiền của phải đổ ra? 

Tình hình xây dựng Bộ pháp điển của Việt Nam

Theo Đề án xây dựng Bộ pháp điển đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt (Quyết định số 1267/QĐ-TTg ngày 29/7/2014 của Thủ tướng Chính phủ), Bộ Pháp điển có lộ trình xây dựng trong 10 năm từ 2014 đến 2023 và chia thành ba giai đoạn: Giai đoạn 1 (2014 - 2017) hoàn thành 22 đề mục; Giai đoạn 2 (2018 - 2020) hoàn thành 144 đề mục và Giai đoạn 3 (2021 - 2023) hoàn thành 99 đề mục.

Thực tiễn hiện nay, mới chỉ có 67/265 đề mục đã pháp điển và thẩm định xong, 38 đề mục đang được triển khai thực hiện.

(Đến nay sau hơn 80 năm pháp điển hóa Quốc hội Hoa Kỳ mới phê duyệt được 24 trong tổng số hơn 50 đề mục đã được pháp điển hóa).