NHỮNG ĐIỂM MỚI CƠ BẢN CỦA LUẬT THANH TRA NĂM 2025 
SO VỚI LUẬT THANH TRA NĂM 2022

Ngày 25/6/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thanh tra số 84/2025/QH15, thay thế cho Luật số 11/2022/QH15. Luật mới có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về tổ chức và hoạt động thanh tra theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu lực và hiệu quả hơn. Sau đây là một số điểm mới, điểm khác biệt cơ bản của Luật Thanh tra năm 2025 so với Luật Thanh tra năm 2022:

Về phạm vi điều chỉnh, mục đích và nguyên tắc hoạt động thanh tra: 

Luật Thanh tra năm 2025 bổ sung nội dung “kiểm soát quyền lực” vào mục đích hoạt động thanh tra (Điều 3 Luật 2025). Đây là điểm nhấn quan trọng, khẳng định vai trò của thanh tra trong kiểm soát quyền lực nhà nước. Bổ sung cụm từ “lãng phí” bên cạnh “tham nhũng, tiêu cực” ở nhiều điều khoản (Điều 5, Điều 6, Điều 22...), thể hiện yêu cầu tăng cường phát hiện và xử lý lãng phí trong sử dụng ngân sách và tài sản công.
Về tổ chức hệ thống cơ quan thanh tra: 

Luật Thanh tra 2025 đã thu gọn đầu mối tổ chức thanh tra ngành, địa phương; trong đó bỏ quy định về Thanh tra sở và Thanh tra huyện, chỉ còn giữ lại Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh, Thanh tra Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, NHNN, Cơ yếu và các cơ quan thanh tra đặc thù khác theo điều ước quốc tế (Điều 7 Luật 2025). Trong khi đó, Luật 2022 quy định đầy đủ 7 cấp cơ quan thanh tra hành chính, chuyên ngành. Bên cạnh đó, Luật Thanh tra 2025 cũng đã giảm trùng lặp tổ chức và tăng vai trò điều phối của Thanh tra Chính phủ khi quy định Tổng Thanh tra Chính phủ có thẩm quyền “xem xét, xử lý những vấn đề liên quan đến công tác thanh tra mà thủ trưởng các cơ quan quản lý nhà nước không đồng ý với Thủ trưởng cơ quan thanh tra” (điểm k Khoản 2 Điều 11).

Về ban hành kế hoạch thanh tra, hình thức và phương thức thanh tra: 

Một trong những điểm thay đổi đáng chú ý là vai trò quyết định và trách nhiệm ban hành kế hoạch thanh tra được trao cho Chánh Thanh tra tỉnh, thay vì Chủ tịch UBND tỉnh như trước đây (theo Điều 45 Luật Thanh tra 2022). Theo Điều 18 Luật Thanh tra 2025, sau khi được Chủ tịch UBND tỉnh cho ý kiến bằng văn bản, Chánh Thanh tra tỉnh có trách nhiệm ban hành kế hoạch thanh tra trong vòng 5 ngày làm việc. Điều này mang ý nghĩa: tăng tính chủ động và trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu cơ quan thanh tra cấp tỉnh; tách biệt thẩm quyền hành chính và chuyên môn, phù hợp với nguyên tắc phân cấp rõ ràng trong tổ chức bộ máy hành chính nhà nước hiện đại; giảm tải cho Chủ tịch UBND tỉnh trong việc xử lý văn bản chuyên môn sâu, đồng thời khẳng định vị thế của cơ quan thanh tra là đơn vị chuyên trách có đủ năng lực tổ chức độc lập kế hoạch kiểm tra, giám sát.
Một điều đặc biệt là Luật Thanh tra 2025 đã bổ sung phương thức thanh tra trực tuyến, từ xa (Điều 19 Luật 2025). Đây là quy định hoàn toàn mới nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động thanh tra.

Về thời hạn thanh tra:

Giảm thời gian gia hạn thanh tra: Luật 2022 cho phép cuộc thanh tra do Thanh tra Chính phủ tiến hành có thể gia hạn 02 lần (lần 1: không quá 30 ngày, lần 2: không quá 30 ngày); trong khi Luật 2025 (Điều 20) rút ngắn lần 2 không quá 20 ngày; còn đối với Thanh tra cấp tỉnh thì gia hạn 01 lần không quá 25 ngày (rút ngắn 5 ngày so với Luật Thanh tra 2022).

Về quyền, nghĩa vụ của đối tượng thanh tra và người tiến hành thanh tra

Luật Thanh tra 2025 đã tăng trách nhiệm và chế tài xử lý với người tiến hành thanh tra khi quy định rõ ràng hơn trách nhiệm cá nhân, kể cả khi có vi phạm nhưng chưa bị xử lý (Điều 24). Nêu rõ trách nhiệm bồi thường nếu gây thiệt hại trong quá trình thanh tra (trong khi Luật 2022 chỉ nêu chung chung). Bên cạnh đó, Luật 2025 cũng mở rộng quyền của đối tượng thanh tra khi cho phép đối tượng thanh tra có quyền kiến nghị xử lý chồng chéo, trùng lặp trong hoạt động thanh tra – một quyền mới chưa từng được quy định trong Luật Thanh tra 2022 (điểm b Khoản 1 Điều 50 Luật 2025).
Nói chung, Luật Thanh tra năm 2025 là bước tiến đáng kể trong tiến trình cải cách tổ chức và hoạt động thanh tra theo tinh thần “Chính phủ số, thanh tra số, minh bạch – hiệu lực – hiệu quả”. Việc tổ chức triển khai thi hành Luật này đòi hỏi sự chủ động rà soát, điều chỉnh mô hình tổ chức, quy trình nghiệp vụ và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ thanh tra từ Trung ương đến địa phương, đặc biệt là trong bối cảnh tinh giản biên chế và xây dựng Chính quyền điện tử hiện nay./.
Trương Thanh Phong – Phó Chánh Thanh tra tỉnh