THANH TRA KHÁNH HÒA
50 NĂM MỘT HÀNH TRÌNH HỘI TỤ, ĐỔI MỚI VÀ PHÁT TRIỂN
(23/11/1975 – 23/11/2025)

Kỳ 2: Thanh tra tỉnh Khánh Hòa sau khi tách tỉnh Phú Khánh (1990 – 2005)

1. Những bước đi đầu tiên sau ngày chia tách
Năm 1989, khi Phú Khánh tách thành hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa, bộ máy Thanh tra Khánh Hòa chỉ còn vỏn vẹn 18 cán bộ, nhân viên. Trong đó, 12/18 sở, ban, ngành có tổ chức thanh tra, phần lớn là kiêm nhiệm. Thanh tra cấp huyện vẫn được giữ nguyên, nhưng ở cấp xã, Chủ tịch UBND phải trực tiếp phụ trách công tác thanh tra, một số nơi có cán bộ chuyên trách thanh tra xã.

Ảnh: Đ/c Hồ Ngọc Nhường – Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa phát biểu tại

Hội nghị tổng kết ngành Thanh tra năm 1990

Trong bối cảnh khó khăn ấy, tháng 7/1989, đồng chí Võ Thị Rồi – Phó Chủ nhiệm UB Thanh tra tỉnh Phú Khánh được bổ nhiệm giữ chức Chủ nhiệm UB Thanh tra tỉnh Khánh Hòa; đồng chí Huỳnh Thúc tiếp tục giữ chức Phó Chủ nhiệm. Đây là lớp lãnh đạo đầu tiên chèo lái ngành Thanh tra Khánh Hòa sau ngày chia tách.
Pháp lệnh Thanh tra (1990), Pháp lệnh Giải quyết khiếu nại tố cáo (1991) cùng hàng loạt nghị định, thông tư ban hành đã đặt nền pháp lý quan trọng để Thanh tra Khánh Hòa củng cố tổ chức, hình thành ba phòng chuyên môn: Thanh tra kinh tế – xã hội, Thanh tra giải quyết khiếu nại tố cáo, Phòng Tổng hợp. Đến cuối năm 1995, ngành đã có 111 cán bộ, trong đó 55 Thanh tra viên (01 Thanh tra viên cao cấp), đánh dấu một bước trưởng thành vượt bậc.

2. Quyết liệt với những “vấn đề nóng”
Giai đoạn 1990–1995, ngành Thanh tra tỉnh Khánh Hòa đã thực hiện 539 cuộc thanh tra. Nhiều vụ việc gây chấn động dư luận: công trình xây dựng cơ bản đội vốn 8–9 lần, hiện tượng “rút ruột công trình” phổ biến; doanh nghiệp thua lỗ, trốn thuế, lập quỹ đen; đất đai bị lấn chiếm, mua bán trái phép, ngân sách một số xã, phường được lập bằng cách… bán đất công.

Đ/c Võ Thị Rồi (đứng giữa) – Chánh Thanh tra tỉnh Khánh Hòa và các đồng chí nữ cán bộ Thanh tra tỉnh

Trong 5 năm, các cơ quan Thanh tra đã tiếp hơn 6.200 lượt công dân, xử lý 10.640 đơn thư, trong đó có nhiều đơn tập thể 50–70 người ký tên. Kết quả: thu hồi cho Nhà nước hơn 6,8 tỷ đồng; thu trả lại cho dân 180 triệu đồng,14 ha đất, 94 căn nhà. Riêng các vụ tham ô, số tiền đã trên 800 triệu đồng; 210 cán bộ bị xử lý hành chính, 52 vụ chuyển cơ quan điều tra.
Đó là những con số biết nói, thể hiện quyết tâm lập lại kỷ cương, tạo cơ sở để tổ chức thành công Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XII.

3. Tăng tốc – mở rộng diện thanh tra
Bước sang giai đoạn 1996–2000, bộ máy Thanh tra tiếp tục được củng cố. Đồng chí Nguyễn Yên Sơn giữ chức Phó Chánh Thanh tra tỉnh (1996), UBND tỉnh thành lập thêm Phòng Thanh tra Nội chính – Văn xã (1997). Đến năm 2000, toàn ngành có 140 cán bộ, công chức, trong đó 64 Thanh tra viên.
Đây là thời kỳ Thanh tra Khánh Hòa mở rộng diện thanh tra. Trong 5 năm, đã có 1.123 cuộc thanh tra về đất đai, ngân sách xã, doanh nghiệp nhà nước, ngân hàng, y tế, văn hóa… Đặc biệt, thực hiện Pháp lệnh chống tham nhũng (1998), nhiều vụ thất thoát lớn bị phanh phui: Công ty Bột giặt – Mỹ phẩm Nha Trang làm thất thoát của nhà nước 36 tỷ đồng, Công ty Thiết bị vật tư Thủy sản 26 tỷ, Nhà máy Thủy tinh Cam Ranh thất thoát hơn 20 tỷ…
Số lượt công dân đến khiếu kiện tăng vọt: 11.128 lượt trong 5 năm, gần gấp đôi giai đoạn trước. Tỷ lệ giải quyết đơn thư từ 75% (1996) tăng lên 81% (2000). Trên 300 cán bộ bị kỷ luật, 17 vụ chuyển cơ quan điều tra. Những con số ấy cho thấy, càng đi sâu vào chống tham nhũng, thanh tra càng gặp nhiều phản ứng, nhưng cũng chứng minh sự kiên quyết không lùi bước.

4. Chuẩn hóa pháp lý – đặt nền mống số hóa trong ngành Thanh tra
Giai đoạn 2001–2005 đánh dấu bước chuyển quan trọng. Hệ thống pháp luật được hoàn thiện: Nghị quyết 30/2004/QH, Luật Thanh tra 2005, Luật Khiếu nại tố cáo sửa đổi, cùng Nghị định 41 và 53/2005.

Ảnh: Đ/c Quách Lê Thanh – Tổng Thanh tra Chính phủ phát biểu tại Hội nghị toàn quốc ngành Thanh tra về công tác tổ chức, văn phòng, sơ kết 06 tháng đầu năm 2004 (tổ chức tại Nha Trang)

Bộ máy tiếp tục được kiện toàn: đồng chí Trần Văn Thịnh làm Chánh Thanh tra tỉnh (2002), sau đó đồng chí Nguyễn Yên Sơn được bổ nhiệm (2004). Hai Phó Chánh Thanh tra mới là Trần Khắc Hà và Huỳnh Thương. Đến 2005, ngành có 160 cán bộ, trên 75% có trình độ đại học và sau đại học, 79 Thanh tra viên.
Đặc biệt, đây là giai đoạn ứng dụng công nghệ thông tin rất mạnh mẻ. Thanh tra tỉnh đã xây dựng Dự án tin học hóa quản lý nhà nước và nghiệp vụ thanh tra và lần đầu tiên hệ thống mạng nội bộ ngành thanh tra được hình thành, kết nối thông suốt đến các tổ chức thanh tra trong tỉnh, đáp ứng yêu cầu truyền tải thông tin trong nội bộ ngành nhanh chóng và hiệu quả; triển khai xây dựng và ứng dụng phần mềm xử lý đơn thư, phần mềm tổng hợp thanh tra kinh tế xã hội, phần mềm thanh tra XDCB, quản lý kế toán, văn thư điện tử, thư điện tử. website điều hành…. Giai đoạn này, Khánh Hòa cũng trở thành 1 trong 5 tỉnh được Thanh tra Chính phủ chọn thực hiện dự án „tăng cường năng lực ngành Thanh tra” (POSCIS). Đây chính là những bước đi đầu tiên của công cuộc chuyển đổi số trong hoạt động thanh tra.

5. Giải quyết khiếu kiện gay gắt – giữ ổn định xã hội
Trong giai đoạn này, khiếu kiện của công dân diễn biến gay gắt, đặc biệt năm 2002–2003. UBND tỉnh đã thành lập tổ Thanh tra do Phó Chủ tịch UBND tỉnh phụ trách để xử lý các vụ việc tồn đọng, phối hợp chặt chẽ với Tổ thường trực giải quyết khiếu tố của Chính phủ.
Kết quả 5 năm: tỷ lệ giải quyết đơn thư đạt 85%, thu hồi cho Nhà nước 838 triệu đồng, 761.317 m² đất; trả lại cho dân 422.857 m² đất và 199 triệu đồng. Những vụ việc tồn đọng kéo dài đã được xử lý cơ bản, tình hình khiếu kiện lắng dịu hẳn.
Trong cùng thời gian, toàn ngành đã tiến hành 1.477 cuộc thanh tra, phát hiện thất thoát 85,8 tỷ đồng, 40 ha đất, hàng trăm căn nhà. Điển hình là vụ một số cán bộ xã Vĩnh Lương và Phòng địa chính TP Nha Trang để cho ông Lê Vạn (Việt kiều Mỹ) chiếm 38.000 m² đất ở Vĩnh Lương, bán lấy 600 triệu đồng và 50 lượng vàng; hay vụ Công ty Xuất nhập khẩu thủy sản Nha Trang (EPCO) số tiền sai phạm phát hiện lên tới 36,6 tỷ đồng.

6. Một giai đoạn nhiều dấu ấn
Nhìn lại chặng đường 15 năm (1990–2005), có thể khẳng định:
• Bộ máy Thanh tra Khánh Hòa đã từ chỗ manh mún, thiếu nhân lực, vươn lên thành một hệ thống hoàn chỉnh với hàng trăm cán bộ, trình độ ngày càng cao.
• Hoạt động thanh tra không ngừng mở rộng, từ những cuộc kiểm tra nhỏ lẻ đến hàng nghìn cuộc thanh tra diện rộng, phanh phui những vụ việc tham nhũng, thất thoát hàng chục tỷ đồng.
• Giải quyết khiếu nại tố cáo trở thành trọng tâm, góp phần giữ vững ổn định chính trị – xã hội trong tỉnh.
• Ứng dụng công nghệ thông tin được khởi động từ rất sớm, đặt nền móng cho sự hiện đại hóa ngành Thanh tra.
Đó là hành trình đầy gian nan nhưng giàu ý nghĩa. Những cán bộ Thanh tra Khánh Hòa trong giai đoạn này đã để lại một di sản quý báu: bản lĩnh nghề nghiệp, tinh thần kiên quyết chống tiêu cực, và khát vọng xây dựng một nền hành chính công khai, minh bạch.