Luật Thanh tra năm 2022, những điểm mới 

Ảnh: Toàn cảnh Hội nghị tập huấn Luật Thanh tra 2022

Sáng ngày 21 tháng 7 năm 2023, Thanh tra tỉnh tổ chức Hội nghị tập huấn Luật Thanh tra năm 2022 và Nghị định 43/2023/NĐ-CP ngày 30/6/2023 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành một số điều của Luật thanh tra 2022. Tiến sĩ Đinh Văn Minh – Nguyên Vụ trưởng Vụ pháp chế Thanh tra Chính phủ (người đã tham gia soạn thảo dự thảo Luật Thanh tra năm 2022), trình bày một số nội dung cơ bản của Luật Thanh tra năm 2022, Nghị định số 43/2023/NĐ-CP của Chính phủ. Đến dự  có đồng chí Trần Minh Chiến – Chánh Thanh tra tỉnh, các đồng chí Phó Chánh Thanh tra tỉnh, toàn thể công chức của Thanh tra tỉnh và Thanh tra các sở, ngành, địa phương cùng dự.
Luật Thanh tra năm 2022 được ban hành  với nhiều quy định mới được bổ sung so với Luật Thanh tra năm 2010 như: việc thành lập Thanh tra Tổng cục, Cục thuộc Bộ, Cơ quan thuộc Chính phủ và Thanh tra sở; về hoạt động thanh tra: Luật thanh tra quy định các bước tiến hành cuộc thanh tra gồm: chuẩn bị thanh tra, tiến hành thanh tra và kết thúc thanh tra; quy định về thẩm định dự thảo kết luận thanh tra và giám sát hoạt động đoàn thanh tra; về việc ban hành kết luận thanh tra, trong đó đã có những quy định cụ thể, chặt chẽ hơn về việc báo cáo trước khi ban hành kết luận thanh tra, khắc phục tình trạng chậm ban hành kết luận thanh tra; xử lý chồng chéo, trùng lắp trong hoạt động thanh tra và giữa hoạt động thanh tra và hoạt động kiểm toán nhà nước…
1. Một trong những điểm mới nổi bật của Luật Thanh tra năm 2022 là giao thẩm quyền thành lập Thanh tra cấp sở cho UBND cấp tỉnh (Khoản 2 Điều 26). Theo dự thảo Nghị định về Thanh tra chuyên ngành thì Thanh tra sở được thành lập theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 26 Luật Thanh tra bao gồm Thanh tra Sở Giao thông vận tải, Thanh tra Sở Giáo dục và Đào tạo, Thanh tra Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Thanh tra Sở Tài chính, Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường, Thanh tra Sở Xây dựng, Thanh tra Sở Y tế. Thanh tra sở khác được thành lập theo quy định của Luật và do Ủy ban nhân dân tỉnh quyết định căn cứ vào yêu cầu quản lý nhà nước tại địa phương và biên chế được giao.

Ảnh: Ts. Đinh Văn Minh – Nguyên Vụ trưởng Vụ pháp chế – Thanh tra Chính phủ

2. Luật Thanh tra năm 2022 đã có sự phân định tương đối rõ hoạt động thanh tra và kiểm tra (Điều 6). Hoạt động thanh tra và kiểm tra phục vụ yêu cầu quản lý của các cơ quan rất khác nhau về mục đích, yêu cầu, trình tự, thủ tục và hệ quả pháp lý. Hoạt động thanh tra đã được luật hóa và thực hiện có hiệu quả trong nhiều năm qua. Hoạt động kiểm tra là hoạt động thường xuyên của các cơ quan quản lý nhà nước. Tuy nhiên, chưa có văn bản nào phân định rõ hoạt động thanh tra và kiểm tra. Để tạo thuận lợi cho các cơ quan nhà nước có cơ sở pháp lý để lựa chọn công cụ thanh tra, kiểm tra phục vụ yêu cầu quản lý, Luật Thanh tra 2022 đã phân định rõ hoạt động thanh tra và kiểm tra.
3. Hoạt động thanh tra là một trong những nội dung quan trọng của Luật thanh tra năm 2022. Kế thừa những mặt tích của Luật Thanh tra 2010, luật hóa những quy định đã được thực hiện có hiệu quả thời gian qua, Luật Thanh tra 2022 đã quy định hoạt động thanh tra tại Chương IV với 07 Mục và 58 Điều quy định rất chi tiết và đầy đủ về hoạt động thanh tra. 
4. Chế định Thanh tra nhân dân không còn quy định trong Luật Thanh tra năm 2022. Hoạt động của các cơ quan thanh tra nhà nước và của các Ban thanh tra nhân dân là khác nhau về bản chất. Hoạt động của cơ quan thanh tra mang tính quyền lực nhà nước; Ban thanh tra nhân dân là một trong những thiết chế dân chủ cơ sở, hoạt động của Ban thanh tra nhân dân là hoạt động giám sát của nhân dân với các cơ quan  nhà nước và doanh nghiệp nhà nước. Do vậy, Luật Thanh tra năm 2022 đã tách nội dung về thanh tra nhân dân ra khỏi Luật Thanh tra.
5.  Luật Thanh tra 2022 cũng quy định cụ thể các nguyên tắc để tránh chồng chéo, trùng lặp trong hoạt động thanh tra và giữa hoạt động thanh tra với hoạt động kiểm toán khi xây dựng Kế hoạch và trong quá trình triển khai thực hiện (Điều 55). Bên cạnh đó, Luật Thanh tra 2022 cũng quy định Thanh tra tỉnh chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch thanh tra của tỉnh, hướng dẫn Thanh tra sở, Thanh tra huyện xây dựng dự thảo Kế hoạch thanh tra để tổng hợp vào kế hoạch thanh tra của tỉnh trình Chủ tịch UBND tỉnh ban hành (Khoản a Điểm 1 Điều 23).

Ảnh: Toàn cảnh Hội nghị

6.  Để góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thanh tra, Luật Thanh tra năm 2022 thiết kế một chương quy định về Thanh tra viên, người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành. Bên cạnh đó, Luật Thanh tra 2022 cũng đã bỏ quy định cộng tác viên thanh tra. Các quy định về tiêu chuẩn đối với Thanh tra viên nhằm nâng cao tiêu chuẩn đối với công chức làm nhiệm vụ thanh tra. Cùng với việc hoàn thiện các quy định pháp luật về thanh tra và việc đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra, ngành thanh tra hướng tới xây dựng đội ngũ công chức thanh tra chính quy, chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ thanh tra, đồng thời phục vụ tốt yêu cầu quản lý nhà nước của các cơ quan quản lý nhà nước.
                                                                  Trương Thanh Phong – Phó Chánh Thanh tra tỉnh